خــلاصــه بــرداری


یکی از روشهایی که دانش آموزان باید بدان توجه داشته باشند خلاصه برداری از جزوهها و کتابهاست تا
دانش آموزان بتوانند در وقت صرفه جویی کنند و میزان یادگیری خود را تا حد زیادی بالا ببرند. دانش آموزان
عزیز باید توجه کنند که برای دستیابی به نتایج مطلوب در این زمینه باید روش خلاصه برداری اول دبیرستان
به اجرا گذاشته شود. روش خلاصه بردای مانند هر روش دیگری ضوابط و ویژگیهای خاص خود را داراست که
اجمالاً در ذیل مورد بررسی قرار میگیرد.


اهمیت خلاصه برداری
 خلاصه به عنوان استخوان بندی، اسکلت و مغز یک موضوع تلقی میشود.
 مهمترین وسیله برای پیشرفت در آموزش و یادگیری محسوب میشود.
 از اتلاف وقت اضافی در حین مطالعه جلوگیری کرده و بازدهی یادگیری را افزایش میدهد.
 برای فهم دقیق و بهتر مطالب ما را یاری می کند.
 در تمرکز حواس برای یادگیری مطالب کتاب مفید است.

 یادداشتبرداری از درس در حقیقت به نوعی تکرار درس نیز است و باعث میشود افراد مطالعه را با
اندیشه انجام دهند.
 در تهیه گزارش و مقاله همین طور در بهتر گذراندن امتحانات تشریحی و تستی نقش مهمی ایفا میکند.

تعریف خلاصه برداری
 خلاصه برداری یعنی جمعآوری نکات اصلی یک نوشته به طوری که هدف نویسنده را دریابیم.
 خلاصه برداری یعنی نوشتن کامل ترین، صحیح ترین و مفیدترین مطالب با کلمات خود شما.
 خلاصه برداری یعنی جان کلام نویسنده را درک کردن.

انواع خلاصه برداری
۱٫
خلاصه برداری به شکل یادداشت در کلاس
۲٫ خلاصه برداری به شکل خط کشی زیر مطالب مهم و حاشیه نویسی در کتاب
۳٫خلاصه برداری در مفهوم اصلی و تهیه جزوه کامل از مطالب مربوط به کتاب و کلاس

۱-خلاصه برداری به شکل یادداشت در کلاس
یادداشتهایی که ضمن شنیدن درس معلم و یا خواندن کتابهای مربوطه برداشت میشود راهنمای اصلی در
کار مطالعه و فراگیری به حساب میآید و برای فهم دقیقتر و بهتر مطالب ما را یاری میکند. به همین نحو این

یادداشتها برای مطالعه و مرور در امتحانات نقش مهمی را ایفا میکند و در کار حاضر کردن درسهای روزانه
به خاطر ایجاد پیش زمینه قبلی بسیار مفید است. لذا توصیه میکنیم به هنگام یادداشتبرداری در کلاس سعی
کنید:


 به بحثهای کلاس، سؤالات دانشآموزان، تصاویر و مطالب نوشته شده در تخته سیاه کاملاً توجه نمایید.
 به خاطر محدودیت زمانی در کلاس سعی کنید از مخفف کلمات استفاده کنید تا بتوانید با سرعت عمل
بیشتر مطالب مهم را یادداشت کنید؛ مثلاً به جای قانون سوم نیوتن بنویسید ۳ن.
 فقط نکات اساسی را یادداشت کنید و از یادداشت نکات جزئی و فرعی بپرهیزید.
 سعی کنید مباحث را با کلمات خودتان یادداشت کنید تا بهترین خلاصه به دست آید.
 مطالبی را که برای شما قابل فهم نیست در کلاس از دبیر بپرسید و اشکالات را در همانجا رفع کنید.

۲-حاشیه نویسی و یادداشت برداری در کتابها
حاشیه نویسی در کتابها باعث میشود نکات مهم هر صفحه زودتر در نظر آید و میتوانند در امتحانات به خاطر
مهم جلوه نمودن بعضی قسمتها کمک زیادی به شما نمایند. پس سعی کنید:
 در حین خواندن کتابها مطالب مهم را در حاشیه آنها یادداشت کنید.
 روش علامتگذاری مخصوص به خود ابداع کنید و همیشه آن را به کار ببرید. مثلاً در همه جای کتاب از
علامت
Mدر بخشها و مطالب مهم کتاب استفاده کنید.

 میتوانید در مشخص کردن مطالب از علائمی نظیر خط کشیدن، ستاره زدن، ضربدر زدن و غیره استفاده
کنید و بهتر است این نشانهها را به حداقل برسانید.
 در کنار علامت گذاری نظامی ساده و سودمند را به کار برید و بیشتر از نشانههای ساده استفاده کنید.
 پیش از اقدام به علامت گذاری، یک مفهوم کلی اجمالی را از موضوع بهدست آورید.
 زیر جملات مهم و اساسی خط بکشید و نکات جزیی را در حاشیه بنویسید و از علامتگذاری تمام جملهها
خودداری نماید.
 میتوانید کاغذهای سفید متناسب با اندازه کتاب را در کنار صفحاتی که نیاز به حاشیهنویسی دارند
بچسبانید و مطالب خود را روی آنها بنویسید.


۳-خلاصه برداری تلفیقی
هدف از این نوع خلاصهبرداری تهیه یک جزوه کامل از مطالب درسی است. مثلاً وقتی که ما میخواهیم برای
درسی مانند عربی یک جزوه کامل تهیه کنیم، سعی میکنیم مطالب کتاب را با جزوات اساتید دیگر و کتابهای
منتشر شده در این زمینه تلفیق کرده و جزوهای کامل برای خود تهیه کنیم و در دوران کنکور از آنها بهره
بگیریم. برای این کار شرایط و ضوابطی را باید رعایت کرد که در ذیل به مواردی از آنها اشاره میکنیم:
 بهترین خلاصه، خلاصهای است که توسط خود شما و با کلمات خودتان نوشته شود.
 خلاصه برداری نیاز به تمرین و تکرار بیشتری دارد و مسلماً در اول کار نخواهید توانست خلاصههای مفید و
جالبی به دست آورید.


 خلاصه باید بعد از مطالعه تمام مطالب مورد نظر تهیه شود.
 خلاصه به معنای یادداشت مطالب متن و کلمات خود متن نیست، بلکه به معنای یادداشت مطالبی است که
خودمان فهمیده و درک کردهایم.
 میتوانید برای خلاصه کردن مطالب از جداول نیز استفاده کنید و مطالب را به صورت جدول دسته بندی
کنید.
 جهت جلوگیری از اتلاف وقت برای کلماتی که به دفعات تکرار میشوند از علامتهای مخصوص استفاده
نمایید و سعی کنید همیشه و در همه جای مطالب از این علامتها به طور یکسان استفاده کنید و مواظب
باشید که در همه جای جمله به یک معنا باشد؛ مثلاً به جای کلمات »افزایش »و « کاهش مییابد« میتوانید
علاتهای
 و  استفاده کنید.

 در خلاصه برداری مطالب مربوط به تست باید کاملاً دقت شود که هیچ مطلبی از قلم نیفتد و در عین حال
تمام نکات مربوطه و مهم یادداشت شود و بهترین و کامل ترین خلاصه تهیه گردد.
 در خلاصه نویسی برای هر درس دفتر جداگانهای در نظر بگیرید.
 خلاصه ممکن است شامل متن بعضی از سؤالات باشد؛ یعنی شاید شما عیناً بعضی از سؤالات را همراه با
فرمول و تستها بیاورید.


 مطالب مهم را به هر نحو ممکن یادداشت کنید.
 سعی کنید در خلاصه برداری ابتدا تعاریف و نکات اصلی و سپس نکات جزئی را یادداشت کنید.
 همیشه مقداری از صفحه را برای نکات احتمالی اضافی که بعداً با آنها برخورد میکنید درنظر بگیرید.
 خلاصه با دقت و حوصله تهیه کنید تا بعدها تنها منبع مورد مطالعه شما قرار بگیرد.
 برای دفتر خود فهرست تهیه کنید تا فوراً به مطالبی که میخواهید دسترسی پیدا کنید.
 فقط در روی روی یک صفحه مطلب بنویسید و پشت آن را برای اضافه کردن مطالب که بعداً با آن روبرو
میشوید نگه دارید.


 هر روز سعی کنید خلاصههای همان روز را مطالعه کنید و اگر نتوانستید در آخر هفته، خلاصههای مهم طول
هفته را حتماً مورد مطالعه قرار دهید.

دروسی که فقط باید در آنها از روش جزوه نویسی استفاده شود:

ریاضی و دروس استدلالی. مطالب این نوع کتاب ها طوری تنظیم شده که باید سعی شود که به شکل جزوه
تنظیم گردد و در آن فقط باید از فن جزوه نویسی استفاده کرد چون مطالب کتاب به تنهایی نمیتواند ما را در
رسیدن به هدف و موفقیت یاری نماید؛ لذا در جزوه نویسی توصیه میکنیم از جزوات تهیه شده توسط دبیران
مجرب و کتابهای منتشر شده در این زمینه استفاده کنید تا وقت کمتری صرف این کار شود و همچنین
سفارش میکنیم تک تک موارد گفته شده برای دستیابی به یک خلاصه برداری مطلوب را رعایت کند.
یک طرح پیشنهادی برای خلاصه برداری از دروس

ابتدا باید گفت که همه دروس تنها با یک روش قابل خلاصه برداری نیستند و در صورت امکان این امر هم
خلاصه خوبی به دست نخواهد آمد. دلیل آن هم متفاوت بودن بخشهای یک کتاب است. بنابراین در بعضی از
درسها از اصول حاشیهنویسی و در بعضی باید از روش خلاصهبرداری )در مفهوم اصلی( یا روشهای مشابه
استفاده کرد ل. ذا ما یک طرحی برای چگونگی یادداشت برداری از کتابها را در زیر پیشنهاد میکنیم. شایان
ذکر است که این طرح صرفا پیشنهادی بوده و کیفیت آن در افراد مختلف مسلماً متفاوت میباشد.
دروسی که در آنها باید از فن حاشیه نویسی استفاده کرد:


این دروس عبارتند از معارف و زیست و دروسی از این قبیل. به علت مهم و تفهیمی مطرح شدن سؤالات در این
دروس توصیه میکنیم بیشتر خود کتاب مد نظر قرار گیرد و از فن حاشیه نویسی استفاده شود. در این نوع
کتابها میتوانید در صورت کامل بودن از کتابهای کمک درسی نیز در کنار کتابهای درسی استفاده کنید.
به هیچ عنوان کتاب را کنار نگذارید و بعضی نکات، فرمولها و یا آیههای مهم را در چند برگ نوشته و کنار
کتاب مطالعه کنید.


دروسی که در آنها باید همزمان از دو روش حاشیه نویسی و جزوه نویسی استفاده کرد:
این دروس عبارتند از شیمی و فیزیک. در این نوع دروس به دلیل تفهیمی طرح شدن سؤالات در بعضی قسمت
ها و فرمولیته بودن بعضی قسمت های دیگر پیشنهاد میشود که بعضی از مطالب در خود کتاب و بعضی به
صورت جزوه تهیه شود؛ اما نکتهای که نباید فراموش کرد این است که اگر این دروس از اول دبیرستان با اصول
گفته شده در خلاصه برداری همراه باشد، دیگر در دوران کنکور، نیاز به مطالعه خود کتاب نیست و جزوه نوشته
شده کفایت میکند. در غیر این صورت باید از روش جزوه نویسی و حاشیه نویسی بهره جست. در عین حال اگر
در دروس عربی و زبان از روش لایتنر برای یادگیری استفاده شود به مراتب مطلوب تر خواهد بود.
روشهای دیگر خلاصه برداری

گاهی مطالبی در زمان مطالعه به چشم میخورد که به خاطر پیچیده و فرار بودن این مطلب و یا تعداد زیاد و
مشابهت شدید آنها قابل یادگیری نیستند. بنابراین بسیاری از افراد به اشتباه، وقت زیادی را صرف یادگیری

این مطالب میکنند که نه تنها ثمرهای برای ایشان ندارد بلکه حتی در جلسه کنکور با کوچکترین مسألهای
مانع یادآوری میشود. مانند اسامی کتابها و غیره.
گفتنی است که برای یادگیری بهتر باید این قبیل مطالب به حداقل برسد و تنها نکات اساسی مدنظر قرار گیرد.
خلاصی نویسی و جمع بندی

۱٫جمع بندی را باید بعد از مطالعه ی تمامی مطالب انجام دهید. بسیاری از داوطلبان وقتی هنوز مطالعه ی
مطالب خود را کامل نکرده اند، شروع به نوشتن خلاصه ها می کنند که این روش نمی تواند با دیدی همه جانبه
بر کل موضوع انجام شود. از طرفی دیگر خلاصه نویسی هنگام مطالعه باعث از بین رفتن تمرکز در هنگام مطالعه
می شود، زیرا توجه شما به این است که کدام مطالب را چگونه یادداشت کنید و این بازدهی مطالعاتی شما را
نیز کاهش می دهد. این نوع خلاصه اکثر اوقات چیزی جز جملات خود متن نیستند که ارزش چندانی هم ندارند.
بهتر است در دور اول مطالعه، مطالب اصلی را با علامت گذاری مشخص کنید و احیاناً نکات جزئی را در حاشیه
ی کتاب بنویسید، تا اگر نیاز شد در مرحله ی بعدی با استفاده از تکنیک های مختلف مطالب را رمزگردانی
کنید، به عنوان مثال در ادبیات، آثار خواجه عبدا… انصاری عبارت است : از
خواجه عبدا… برو سر مزاز گریه
کن
، که )مزار(=مناجات نامه، زاد العارفین، الهی نامه و رساله ی دل و جان. )و کن(= کنزالسالکین و نصایح.
استفاده از جداول و فلوچارت ها برای دسته بندی موضوعات مخصوصاً در مورد قواعد عربی و فرمول های فیزیک
۱و ریاضیات بسیار عالی می باشد.


۲٫ باید بدانید که آزمون های مفهومی، مخصوصاً آزمون های سراسری ۸۵به بعد، بیشتر از جزئیات و نکات ریز
و ارتباط بین نکات سؤال شده، بنابراین خلاصه نویسی باید بسیار حرفه ای صورت پذیرد. آن چه برای شما مهم
است، یادگیری تمام نکات و جزئیات است و خلاصه برداری و جمع بندی صحیح باعث افزایش سرعت و قدرت
یادگیری می شود.
۳٫بهترین خلاصه نویسی آن است که توسط خود شما و با کلمات خودتان نوشته شود، همیشه خلاصه ای که
نوشته اید، بعد از چند روز مطالعه کنید تا ببینید آیا قادرید تمامی تستها را پاسخ دهید و آیا می تواند تمام
مطالب را به شما انتقال دهد. این امر سبب می شود تا به تدریج بتوانید خلاصه های بهتر و مناسب تری را پیدا
کنید و نکات اصلی این کار را با تجزیه و تمرین بیشتر فرا بگیرید.
تکنیک های مختلف خلاصه برداری
۱٫ تکنیک فلوچارت و شبکه نویسی
۲٫ تکنیک جدول بندی
۳٫ تکنیک خورشیدی

۴٫ تکنیک هرمی
۵٫ تکنیک درخت حافظه
۶٫ تکنیک یادیارسازی و رمزگردانی
برای هر کدام از این تکنیک های یاد شده می توانید از روش کل به جز )تبدیل یک مبحث به یک صفحه( و یا
روش جز به کل )تبدیل هر درس به یک صفحه( استفاده کنید

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *